تبلیغات
آموزش ابتدایی - روش های تقویت انشای دانش آموزان ابتدایی
آموزش ابتدایی
تجربه معلمی است كه اول امتحان می گیرد سپس درس می دهد.

مقدمه : توصیف وضعیت موجود

در حیطه زبان آموزی, چهار ركن اصلی گوش دادن – صحبت كردن  خواندن و نوشتن امروزه در دنیا به عنوان یك قانون مسلم پذیرفته شده , در آموزش تمامی زبان های دنیا و برنامه های آموزشی مدنظر قرار می گیرد. در این چهار قدم به ترتیب نوشتن جایگاه چهارم را به خود اختصاص داده , چرا كه سه امر گوش دادن و صحبت كردن و خواندن برای نوشتن مقدمه و پیش سازمان دهنده , و زمینه بوده و بالاترین سطح را به خود اختصاص داده است.

از آنجایی كه مقطع ابتدایی پایه ای برای مقاطع دیگر بوده , ما نیز چند سالی در این مقطع تدریس كرده ایم. امروزه در امر زبان آموزی نگارش از اهمیت بالایی برخوردار است , مخصوصاً در پایه سوم كه اولین پایه ای است كه به صورت مستقل انشا نوشته می شود , چون در پایه دوم از جمله نویسی استفاده می گردد , این جملات اكثراً مرتبط با هم نیستند و هر یك به طور جداگانه نوشته می شود و بیشتر نحوه و ساختار جمله , منظم كردن جملات در هم ریخته , كوتاه سازی , تركیب جملات ساده یا جمله سازی با كلمات ساده مد نظر است . برای دانش آموزان نوشتن جملات و متن به صورت مرتبط در پایه سوم با توالی مناسب مشكل می باشد.

بیشتر آموزگاران نوشتن انشا در زمره تكالیف نگریسته و در پایان این ساعت درس موضوعی را برای نوشتن انشا مطرح می كنند و برای جلسه بعد منتظر نوشتن انشا از سوی دانش آموزان می شوند. چون دانش آموزان خود قادر به نگارش نیستند لاجرم به اولیای خود متوسل شده از آنها حتی نه به عنوان كمك ؛ بلكه كسی كه باید متن انشا را بصورت كامل برای آنها دیكته نمایند نگاه می كنند كه این امر برای ما نیز در دوره تحصیل بارها اتفاق افتاده و چه بسیار كودكانی كه برای نوشتن انشا توسط اولیا سرخورده و تنبیه شده اند , و صدمات جبران ناپذیری را تحمل نموده اند كه حاصل ایـن شیـوه نـگارش ها در بـررسـی هایی فعلی و بروندادهای این مدارس كه همان فارغ التحصیلان هستند كه با مدارك بالا قادر به نوشتن خواسته های خود در قالب جملات و بصورت مكتوب نیستند.

انشاهای نوشته شده در منزل , چون توسط اولیا یا افرادی بوده كه از نظر سطح علمی بالاتر از دانش آموزان است , در سطح بالای گروه سنی وی بوده و حتی محتوا و كلمات نوشته شده برای دانش آموزان قابل تفهیم نیست. این روند موجب نارضایی اولیا نیز می گردد, این نوع انشاها حتی در حین قرائت چندان مورد توجه دانش آموزان دیگر كلاس قرار نمی گیرد.

موضوعات ارائه شده برای انشا چندین سال است كه روش سنتی خود را طی نموده كه همان توصیفی نمودن یك پدیده یا فصل و ... یا مناسبت هایی از سال چون نـوروز و تعطیلات و ... است. این موضوعات بعضاً آن قدر كلی هستند كه در حیطه دانش آموزان مقطع ابتدایی نیست.

چگونگی اداره كـردن كـلاس ها بـا تـوجـه بـه كـم بـودن ظـرفیـت گوش دادن دانش آموز در مقطع ابتدایی بعد از دقایقی موجب سر و صدا و عدم تحمل شنیدن متن ها توسط كودكان می گردد ,چون مطالب در خصوص موضوع واحد است و اكثر مطالب مشابه هست و هیچ جذابیت و تفنن تهیج خاصی نیست , بسیار خسته كننده و ملال آور می شود , به طوری كه از طرف دانش آموزان فقط رفع تكلیف تلقی می گردد , به مثابه ای كه اگر در پایان این زنگ در خصوص متن های خواندن شده دانش آموزان از خود آنها بپرسیم مطلبی قابل توجه و یا پیام قابل بیان برای ما و خودشان نداشته باشند, دانش آموزان نوشتن انشا را , پر كردن یك صفحه از دفتر خود از مطالب به هر نحو كه باشد می دانند طوری كه دانش آموزی در روستای اجیرلو داشتم در توصیف بهار , 14 سطر را پر كرده بود . در نوشته او من جز این چند جمله مطلبی قابل فهم ندیدم كه این جملات را به كرات در فاصله های معین تكرار كرده بود (( فصل بهار خوب است , چون كه خوب است و رای این كه زیبا است , چون كه خوب است و ... )) آموزگاری در مدرسه خود در هفته اول مهرماه موضوع انشا را در روی تخته سیاه كلاس نوشت و توضیحات مختصری نیز در خصوص موضوع داده , تا برای جلسه آینده نوشته های خود را به كلاس ارائه دهند , در جلسه بعدی از روی دفتر نمره به طور اتفاقی چندین نفر در پای تخته برای خواندن نوشته های خود حاضر شدند. تعدادی اصلاً ننوشته بودند و ادعا می كردند كه یا اولیای آنها سواد ندارند كه برای آنها انشا بگوید ؛ بعضی نیز عدم همكاری اولیا را علت مطرح كردند و بعضی نیز جایی یا كسی را برای نوشتن اصلاً پیدا نكرده بودند ؛ اما چند نفر كه نوشته بودند , یا خط خودشان نبود كه بتوانند روان بخوانند و بعضی هم كه خواندند از كلمات سطح بالا و واژه های ناملموس برای این پایه استفاده كرده بودند كه خودشان نیز معنای آن كلمات را نمی دانستند ؛ چند نفر نیز كه خودشان انشا را نوشته بودند یا جمله بندی ناقص  و مطالب نوشته شده از توالی منطقی برخوردار  نبود و نوشته ی آنها از 4 الی 5 سطر فراتر نمی رفت.

فضای كلاس آن قدر شلوغ و بی روح بوده كه با تاكیدهای او كسی حاضر به گوش دادن این مطالب نبود. این وضع كلاس با این كیفیت و شرایط , وی را مجبور كرد كه در پی چاره جویی باشد تا این مسئله را از میان بردارد , با هم شب ها در منزل در این خصوص و مطالب مشابه درسی بحث و بررسی می كردیم , در دفتر آموزشگاه ها نیز مسایل مطرح می شد هر كسی نیز یك نظری داشت كه در نوع خود به تصمیمات و پیشنهادشان , كمك می كرد. حتی در جلسه شورای آموزگاران را به طور گذرا این مطلب را مطرح كردیم چون به صورت موردی بود چندان مورد بحث و تبادل نظر قرار نگرفت.

ما در یك جمع بندی كه انجام دادیم این امر را به چندین علت بیان كردند كه مهمترین آنها عبارت بودند از

1- عدم توجه و دقت ه جمله بندی و جمله نویسی در پایه دوم ابتدایی.

2- بی سوادی یا كم بودن سطح آگاهی و تحصیلات اولیا دانش آموزان.

3- عدم مطالعه كتاب توسط دانش آموزان و عدم امكانات و كتابخانه با توجه به دور دست بودن منطقه .

4- عـدم اشتیـاق بچه ها به زبان فارسی با توجه مغایر بودن با زبان مادری دانش آموزان.

5- عـدم پیگیـری و دقـت نظـر معلـمان و راهنمایان و خود اولیا در انشای دانش آموزان.

6- كلیشه بودن موضوعات برای معلمان و روند اجرایی تكراری باعث عدم رغبت آن ها می شود.          

گرد آوری اطلاعات ( شواهد یك ) 

  در یك تقسیم بندی كاری در مرحله اول , نحوه تدریس زنگ انشای چند نفر از همكاران را جویا شدم كه آیا نگارش ها باید در منزل یا در كلاس باید صورت بگیرد , نظر اولیای دانش آموزان كه در مدرسه حاضر می شدند پرس و جو كرده و یادداشت می كردیم كه نظرات متفاوتی ایراد می شد در یك نمونه آماری كه بدست آوردیم معلوم شد كه اكثر انشاها در منزل نوشته می شود كه این روش با توجه به تحقیقات و نظر اكثر علمای تعلیم و تربیت كاملاً منسوخ است و اكثر اولیا از این امر ناراضی بودند و دانش آموزان نیز در كلاس تمایل به شنیدن نوشته های هم كلاسی خود نشان نمی دادند.

            برای اكثر معلمان نیز ساعت انشا كسل كننده و خسته كننده می باشد , در یك نظر سنجی از بچه ها , آنها نیز بیان كردند كه نمی دانند چگونه انشا بنویسند , موضوعات برای آن ها قابل فهم نیست , مورد علاقه آنها نیست و با توجه به دو زبانه بودن در جمله بندی و پیدا كردن كلمات معادل با زبان مادری مشكل دارند.

            در نوشته هایی كه در خصوص نگارش و مخصوصاً نگارش خلاق , مقطع ابتدایی لازم بود جمع آوری كردیم كه در پایان به طور مختصر گوشه هایی از مطالب یادداشت می گردد . در ساعت انشا می توان با ایفای نقش , قصه گویی و نمایش خلاق به عالی ترین اهداف زبان آموزی دست یافت كه نوشتن نیز یكی از این اهداف است ایجاد برقراری ارتباط انسانی و عاطفی , نظم بخشی به افكار گفتار پرورش قوه تفكر استدلال , استنتاج و به طور كلی رشد و شكوفایی خلاقیت و استعدادهای زبانی در دانش آموزان می انجامد.

تجزیه و تحلیل اطلاعات: 

  پس از تجزیه و بررسی و تحقیق و مطالعه منابع موجود خلاصه یافته های حاصل از این تجزیه و تحلیل ( علل ناتوانی دانش آموزان در نگارش انشا بدین شرح می باشد)

1- عدم آشنایی دانش آموزان با طرز و چگونگی انشا كه دلایل آن در وضعیت موجود نوشته شد , كه در دوم ابتدایی آشنایی دانش آموزان فقط با جمله بندی بوده  است.

2- دانش آموزان نمی دانند كه در مورد چه بنویسند , كدام موضوعات و مطالب در نوشتن آنها كمك خواهد كرد.

3- انشا در سر كلاس نوشته نمی شود , محول كردن نگارش به محوطه خارج از كلاس كه لاجرم دانش آموزان از اولیای دانش آموزان استفاده نماید.

4- عدم علاقه و رغبت معلمان و همچنین عدم آشنایی با قواعد موضوعات مناسب هر پایه مطابق با اصول روان شناسی , و توانایی ذهنی , حدود سنی 10  الی  11 سال.

5- تقویت نكردن مهارت گوش دادن دانش آموزان به انشاهای خوانده شده در كلاس درس.

6- عـدم فضـای آزاد , و فضـای پـرسـش و پـاسـخ و نقـد و بـررسـی نوشته های دانش آموزان در كلاس .

7- مناسب نبودن موضوعات انتخاب شده با توجه به گروه سنی و همچنین تكراری بودن موضوعات.

8- عدم مطالب كتاب های قصه و داستان پروری ذهن های دانش آموزان در مدرسه و بیرون از مدرسه.

9- معلمان معیارهای مشخص در ارزشیابی انشا در دست ندارند.

چگونه انشا بنویسید 

   دانش آموزان پایه سوم ابتدایی برای اولین بار با درس انشا آشنا می شوند , پس باید تناسب , اندازه و كیفیت استفاده از لغات مطابق گنجینه لغات و سایر مسایل رعایت و مدنظر قرار گیرد و حتی چند جلسه آغاز سال با روند نگارش مخصوصاً با توجه به گروه سنی شان آموزش داده شوند , حتی چندین مورد از انشاهای سوم ابتدایی های سال قبل خوانده شود این آموزش ها با توجه به توانایی و ذوق و سلیقه هـر معلـم و دیـدگاه وی می تـواند گوناگون باشد اما از نظر ما می تواند بدین گونه باشد:

1- موضوعی برای انشا انتخاب می شود باید كاملاً واضح و محدود و توضیحات را در خصوص آن موضوع را ارائه داد.

2- چگونگی ربط دادن جملات و گسترش حوزه واژگان و افزایش كمیت جمله ها آموزش داده شود.

3- تصاویری كه در اختیار دانش آموزان قرار دهیم و از آنها بخواهیم در مورد تصاویر چند سطری برای ما بنویسند.

4- جملات درهم ریخته را با اندازه های متفاوت در اختیار آنها قرار داد تا آنها كامل نمایند.

5- پاكیزه نویسی , رعایت اصول نگارش و علائم سجاوندی در پایه ابتدایی , چگونگی تنظیم ساختار انشا و پیش نویس و پاكنویس نیز مورد تایید و پیگیری قرار گیرد.

6- با تعریف یك كارتون یا داستان می توانند یك انشا خوب بنویسند , البته بهتر است این كارتون نمایش داده شود یا داستان را خودشان بخوانند.

7- در مناطق دو زبانه بهتر است از ابتدا دانش آموزان علاوه بر زبان مادری از زبان فارسی كه زبان نوشتاری و معیار و ملاك ارزیابی ما می باشد مدنظر همكاران بوده تا حوزه گنجینه ی لغات آنها افزایش یابد.

انواع انشا (پایه سوم)

1- انشای توصیفی 2- خاطره نویسی3- داستان نویسی4- انشا شفاهی 5- نامه نگاری

نحوه ارزش یابی

در مقطع ابتـدایـی بخصوص در پایه سوم چون اولین سالی است كه انشا تدریس می گردد ,معلم دلایل برتری انشاهای دانش آموزان را برای آنان بیان كند و نقاط قوت آنها را در این خصوص بیان نماید. تا از این طریق دانش آموزان دیگر این نقاط را در نوشته های هفته های بعدی خود مورد توجه قرار گیرد. و این نمونه برخی از معیارها و برتری انشاها را می توان بدین عناوین بیان كرد:

1- جمله بندی صحیح

2- ربط داشتن جمله ها با توجه به موضوع

3- رعایت توالی زمانی و مكانی و عدم تكراری بودن آن

4- رعایت جمله بندی و علائم سجاوندی , نوع جمله ها

5- طولانی نبودن داستان

راه هایی پیشنهادی برای نگارش انشا

با توجه به دیدگاه و مطالعاتی كه انجام شد چندین راه برای فعال شدن و علاقه نشان دادن دانش آموزانی كه در درس انشا پیشنهاد شد كه در وهله اول تصمیم گرفتیم كه :

- نوشتن انشا حتماً در كلاس صورت بگیرد حتی اگر 3 الی 4 سطر هم نباشد.www.

- بعد از نوشتن انشا معلم كلیه انشاها را بررسی نماید و با قید تاریخ و امضا تا تغییر متن به حداقل برسد.

- اگر زمانی بعد از نوشتن متن های انشا می باشد , یكی یكی از دانش آموزان را می خواهیم تا انشا خود را بخوانند.

- چون پرورش تخیل در كودكان خیلی عالی است بنابراین سعی شود به داستانهای خیالی و فضایی علاقه فراوان دارند موضوعات انشا به صورت داستانی انتخاب میشود.

- معلم مربوطه می تواند به دانش آموزان داستانی (فیلم – كارتون و یا كتاب های داستان ) یا هر آنچه در ذهن اوست را انتخاب كرده و چند كلمه ای از آن را روی تخته سیاه می نویسد و از دانش آموزان می خواهد دنباله داستان خود را به میل خود ادامه دهند. كه این امر در پرورش تخیل كودكان موثر می باشد.

- شیوه داستان گویی می تواند به چند شكل صورت بگیرد , به صورت نوشتاری یعنی كلماتی را در روی تخته سیاه كه همدیگر را در حول محور موضوع مورد نظر , تداعی نماید و خود دانش آموزان ادامه دهند, یا این به صورت تصویری ( تصویر خوانی ) تصویری كه حاوی یك موضوع و مفهوم باشد و دانش آموزان بتوانند از روی این تصویر مطالبی را بنویسند یا به روش دیگری كه می تواند در پرورش خلاقیت كودكانی موثر افتد , این كه یك قسمت داستان در تخته سیاه نوشته شود و در ادامه بچه ها خودشان با قوه و خلاقیت خود جملات و انشا را ادامه دهند. این روش در مناسبت ها كاربرد بهتری دارد , مثلاً در ماه رمضان می توانیم روی تخته سیاه مطلب را این گونه آغاز كنیم : (( در یكی از روزهای ماه رمضان علی در مدرسه می خواست آب بخورد و یك دفعه یادش افتاد كه ... .

- برای دانش آموزان قصه ای بخوانیم یا بعد از آنها بخواهیم دوست دارند به جای كدام یك از شخصیت های قصه خوشش آمد خود را به جای آن شخصیت قرار داده و برای ما قصه شنیده را خلاصه نویسی نماید.

- تمامی موضوعات فصل ها را می توانیم در قالب داستان و به زبان بسیار ساده و كودكانه شروع و ادامه دهیم.

- معلمان نیز باید با روش داستان نویسی و ساخت داستان , طولانی نبودن انشا آشنا شوند , هدف داستان و توالی مطلب را بدانند.

چگونگی اجرای راه جدید

بعد از بیان چگونگی نگارش انشا و بیان نكات لازم نگارشی به شاگردان , چند نمونه انشا برای آنها خواندم , قرار شد كه در جلسه بعد همه دفترهای انشا خود را به كلاس آورده  و در كلاس انشا بنویسند هـرچند در ابتدا بچه ها مخالفت            می كردند ؛ اعتماد به نفس لازم را برای نگارش انشا را در كلاس نداشتند پس از مدتی بحث و بررسی متقاعد شدند , كه این كار را خودشان انجام دهند تا در كلاس های بالاتر بتوانند از عهده این كار بر آیند.

            برای بار اول در مورد یك داستان كه در هفته گذشته از كتاب داستان خوانده بودم روی تخته سیاه یك جمله از آن را بدین مضمون نوشتم (( یك روز خرگوش كوچولو تصمیم گرفت تنهایی به جنگل برود كمی كه از خانه ی خودش دور شد یك دفعه صدای بلندی را ... . )) از دانش آموزان خواستم هر كس بنا به علاقه و سلیقه خود , ادامه این جملات را بنویسند. بچه ها خیلی احساس نارضایتی می كردند وقتی گفتم حتی اگر دو سطر هم بنویسند قبول است , برای من خیلی اهمیت دارد قبول كردند و نمره خوبی خواهند گرفت , كم كم شروع به نوشتن كردند جلسه نگارش چون اولین بار طولانی شد , تمامی انشاها و ذكر تاریخ و امضا , قرار شد كه در جلسه بعد در كلاس خوانده شود, بعضی از انشاها خیلی خوب نوشته شده بود , قدرت تخیل , خلاقیت بعضی از بچه ها خیلی خوب بود , برخی دیگر از نظر جمله نویسی و اصول نوشتاری مشكل داشتند.

            پس از بررسی معلوم شد یكی از دلایل عمده نقص نوشتاری دو زبانه بودن دانش آموزان و عدم كاربرد دقیق كلمات و واژه ها در نگارش بود , حتی در جمله بندی نیز برای آنها دشوار می نمود. بعضی ها انشاهای خنده داری داشتند با خواندن انشاها به كلاس شادابی می بخشیدند , رضایت دانش آموزان را از این روش احساس می كردیم.

تجدیدنظر در روش های انجام گرفته 

  پس از بحث و بررسی , نقد روش های انجام شده بدین نتیجه رسیدیم كه دانش آموزان موضوعات داستانی , داستان هایی را می توانند بهتر بنویسند كه خود قهرمان شوند مانند این نمونه (( اگر من پادشاه تمام جهان بودم ... . )) با این شیوه می توان از منظر روان شناسی و روانكاوی نیز نگریست و به علایق و زمینه های روانی آنها پی برد , در جهت تنوع بخشی ساعت انشا مقرر شد از كارت تصویری نیز استفاده گردد, تصویر خوانی و از تصاویر عنوانی برای نوشته ها استفاده گردد به كیفیت ها بیشتر از كمیت ها مورد توجه قرار گیرد و در خصوص موضوع فهرستی از واژه ها قبلاً تهیه كرده و در اختیار آنان قرار داد كه بر گنجینه ی لغات آنها افزود. با این روش ها با پیگیری و تدوین برنامه های جدید , مهارت های گوش دادن و نوشتن تقویت خواهد شد.

نتیجه گیری

نكته مهمی كه معلمان در زنگ انشا باید مدنظر قرار بدهند , نوشتن انشا در سر كلاس و در حضور معلم است نه در منزل , اگر این روند در مدارس پیگیری شود, دانش آموزان در پایه های بالاتر نوشته های قوی خواهند داشت و این قدرت نوشتاری باعث پیشرفت تحصیلی نیز خواهد شد.      شیوه داستان نویسی و داستان گویی از بهترین روش می تواند باشد كه توام با علاقه و دقت دانش آموزان مناسب ترین شیوه بوده و قوه تخیل و گنجینه لغات آنها را بالا برد و در جهت پیشرفت تحصیلی نیز در بلند مدت موثر خواهد افتاد.

(تحقیق به روش پژوهش در عمل)  نویسنده : محمود مشكی ماجلان

http://hamyari20.mihanblog.com






نوشته شده در تاريخ دوشنبه 11 خرداد 1388 توسط احمد
درباره وبلاگ

جستجو

آرشيو مطالب

آخرين مطالب

نويسندگان

پيوندهاي روزانه

آمار سايت